Fjodor Mihajlovič Dostojevski
Vulkan
Skrhan bolešću i tugom, mladi petrogradski pisac Ivan Petrovič Vanja prisjeća se minulih događaja iz sopstvenog života i života njemu bliskih ljudi. Njegova prijateljica i ljubav iz djetinjstva Nataša Ihmenjev zavoljela je Aljošu, mladića čiji je otac glavni uzročnik svih nevolja njene porodice. A kada Nataša odluči da napusti roditeljski dom, dolazi do niza nepredviđenih situacija. Nepravedno optužen, materijalno razoren, a potom i emotivno povrijeđen, Natašin otac se odriče svoje kćeri. Međutim, njegovoj namjeri da je bezuslovno zaboravi ispriječila se snaga roditeljske ljubavi, što se odražava na cjelokupne odnose u njihovoj porodici.
Sa druge strane, Natašina i Aljošina ljubav nailazi na nemjerljive prepreke, prouzrokovane kako nestalnošću njegovog karaktera – zbog čega se zaljubljuje u Katarinu Fjodorovnu – tako i revnosnim uticajem njegovog oca kneza Valkovskog. Budući da je u pitanju čovjek volšebnog karaktera, duboko zainteresovan za Katarinino bogatstvo, njegova namjera jeste da se Aljoša njome oženi, te okonča odnose sa Natašom. Kada se životni putevi protagonista naposljetku ukrste sa životom djevojčice Neli, njena sudbina na gotovo epifanijski način baca novo svjetlo na njihove dotadašnje životne nazore.
Roman Poniženi i uvrijeđeni napisan je u piščevim prelomnim životnim trenucima, budući da se tada vratio sa dugogodišnje robije u Sibiru, te ovim romanom pokušava da sebi iznova utre put u književne tokove Sankt Peterburga.
„Njegovo djelo je u cjelini mučeno mišlju da poniženje vodi prokletstvu, a poniznost svetosti. Rad, o kojem sanja Aljoša Karamazov jeste svijet u kojem više neće biti poniženih i uvrijeđenih.“ – Andre Žid
O autoru
Fjodor Mihajlovič Dostojevski rodio se u Moskvi 11. novembra 1821. godine, kao drugo od šestoro djece. Odrastao je u kraju Moskve koji se zvao „Ubogi dom“, u ulici Božedomka, gdje se nalazilo siromašno groblje, ludnica, kao i bolnica za siromašne, u kojoj je kao ljekar služio his otac. Sivilo tog svijeta veoma je uticalo na njega, te se otjelotvorilo i u njegovom stvaralaštvu. Kada se Dostojevski upisao na Akademiju vojnih inženjera 1838. godine, nije se tamo snašao s obzirom na sopstvena interesovanja, te ne čudi njegovo potpuno kasnije povlačenje iz inženjerske službe. Prvi književni poduhvati Dostojevskog začeti su upravo na pomenutoj akademiji. Njegovo prvo objavljeno djelo bio je prevod Balzakovog romana Evgenija Grande, koji se pojavio 1844. godine. U zimu iste godine počeo je da piše epistolarni roman Bedni ljudi, koji predstavlja devizu i program njegove ukupne buduće djelatnosti. Godine 1847, u vrijeme kada najviše čita Dikensa, Dostojevski upoznaje revolucionara i furijeristu Mihaila Petraševskog, te se priključuje njegovom socijalnom kružoku, čiji je cilj bilo podizanje ustanka u Rusiji. Dostojevski, zajedno sa ostalim članovima grupe, biva uhapšen i osuđen na smrt strijeljanjem, ali je presuda u posljednjem trenutku preinačena u „građansku smrt“, odnosno na teški prisilni rad u Semipalatinsku, u istočnom Kazahstanu. Piščeva iskustva iz dana koje je proveo kao robijaš zabilježena su u Zapisima iz mrtvog doma. Budući da se pisac u to vrijeme tek vratio sa dugogodišnje robije u Sibiru, on novim romanima pokušava da iznova utre put u književne tokove Sankt Peterburga. Stoga je velike nade polagao u roman Zločin i kazna, koji predstavlja prvi od četiri njegova velika romana. Značajnu prekretnicu u njegovom stvaralaštvu predstavlja činjenica da se, do vremena kad je počeo da piše Ponižene i uvrijeđene, koji su objavljivani tokom 1861. godine, već uveliko oslobodio uticaja svog bivšeg uzora Gogolja. Narednih nekoliko godina Dostojevski je proveo putujući Evropom. Zahvaljujući boravku u inostranstvu, oblikovali su se osnovni idejni okviri za dalji rad Dostojevskog, odnosno za nastanak njegovih novih romana – Zli dusi, Mladić i Braća Karamazovi. Dostojevski je roman Idiot – omiljeno sopstveno djelo – napisao tokom boravka u inostranstvu. Stvaralački uspon i književna slava koje je Dostojevski doživio tada pratiće ga sve do kraja života, što neće uspjeti da zasjeni ni činjenica da se pisac, na političkom planu, odrekao svega čemu se divio u mladosti. Nakon objavljivanja romana Braća Karamazovi, autor je planirao da napiše i njegov nastavak, koji bi tematizovao život Aljoše Karamazova, čime bi se ostvarila njegova ranija ideja o velikom romanu. Taj bi roman bio ispunjen piščevim cjelokupnim duhovnim iskustvom i pogledom na svijet. Međutim, posljednje njegovo djelo bio je Govor o Puškinu. Preminuo je 9. februara 1881. godine u Sankt Peterburgu.
